Lunglawmhnak
A hmasa bik ah khuaza kip um chinlandclub members nan dihlak PT dawtnak thawng in nan dam cio hna lai kan zumh. Kan ram le kan miphun caah ti in chaw le vaa, nan thinlung nan ruahnak dihlak he kum cansaupi CNF nan dirkamhnak cung ah lunglawmhnak tampi kan ngei. Nan tuankawlnak cung ah Kan Biak kan PATHIAN nih chawva thluachuah, ngandamnak thluachuah dongcat lo in in pe hram hna seh.
Zeiruang ah dah Emergency kan puan
CNF kum 32 kan kal chung ah hin Emergency kan puan hi voi 3 asi. Emergency puan ti mi cu nan theih bantuk in Kan ram le kan miphun caah tihnung dirhmun kan phan cang ti lawng ah puan mi a si. A voi 1 nak cu 1993 ah, A voi 2 nak cu 2011 ah le a voi 3 nak cu 20.03.2020 ah a si.
A voi 3 nak kan puannak kong he pehtlai in vun fianter ka duh ko. A hmasa ah CNF nih aa tinhmi pawl lakah a biapi bikmi pa khat cu kan dothlennak hi Chin mipi dihlak dothlennak siseh ti hi a si bantuk in a sikhawh chung in CNF policy kong ah siseh kan ramkhel kong ah siseh kan mipi ruahnak hal le rawn hi pakhatnak ah kan chiah. Tutan a voi 7 nak CNF Conference ah Emergency kan puan zong ah hin kan chinram chung, ramleng um mi bochan mi hna kan sawm hna. Ramchung Ramleng in 90, CNF chungtel in 60, dihlak 150 nih ni 3 chung (16 March 20 to 18 March 20) tiang meeting kan ngei hna i zapi hnatlaknak in biachahnak kan tuah mi hna a si. Kan puan hnawhchan nak a ruangbik cu Plawa kong ( AA) kong ah a si ko. Hi kong ah hin online media le kan Pu le interview mi hna sin in ruahnak tampi, duh tu duhlo tu zaazat kan um ti hi a lang. CNF le conference kaimi dihlak nih Emergency puan a herh cang ti ruang ah puanmi a si.
A bik in nihin Palawa kan dir hmun hi tlampal vun langhter ka duh ko. AA pawl hi voi tampi kan chawnbiak ko hna. AA hi zeiruang ah dah Palawa in an chuahduh lo ti mi hi a ruang tampi um lai na in pa 3 in vawn langhter ka duh.
Pa 1 nak ah,Sipuazi ruangah asi. India le kawl i Kaladan project kong ah AA nih India sin in Tax tangka tampi hmuh a duh. Hikong he pehtlai in thilsining nan thei dih cio cang lai ka zumh. Tuluk le India karlak buainak zong theihcia dih a si caah ka langh ter ti lai lo.
Pa 2 nak ah, Rallei mit in zoh ah Plawa hi hmunhma a tha. India, Bangladesh in hriamnam siseh eidin siseh minung siseh lakluhnak a fawi. An mah zakhai ram chung lawng cun caansau kahdohnak tuah a fawi lo. Map zoh in theih khawh a si.Hlan lio dothlenak a tuah mi poh nih Palawa hi hmun an khuarnak bik hmun a si.
Pa 3 nak ah, Tuanbia (History) hrimhrim ah Palewa hi zakhairam a si ti hi dothlennak tuahmi zakhai an leader pawl thinlung ah ruah zungzal mi le ruahcia mi a si.An leaders pawl he naihniam ngai in a um mi ka si caah an awka hrimhrim in an chim zungzal mi a si ka theih. CNF mihlun tamdeuh nih cun kan rak theihcia mi le kan ton ciami a si.
A cunglei pa 3 kong hi fianter dih ding ah cun cauk pakhat a chuak ding a si caah hivial hin si rih seh.Hi hi thil dik a si. Si nan caan karlak chung cu fimkhur te in kan lung ah chiah ah a tha. Kan dohmi ral a khat, tlangcungmi veve kan si kawl zapei a beng lai tibantuk ruahnak le biahalnak tampi a um ko lai. A tha bik in biakchawnh zong kan ni zuam rih ko lai. Politic ah cun a zungzal raal, a zungzal hawikom a um lo.
AA nih officially te in Palewa hi kan ram a si timi cathanh a tuah lo timi zong kan um ko lai, zeitik hmanh ah a tuah lai lo. Kan mah zong si ve u si law kan tuah lai lo.Nihin ni an tuahser mi zoh in a fiangngai mi a um. Cathanh kan chuah le cangka in Khaituhkhah interview kha leTunmyatnai biachim mi pawl thate in ruah ah cun thil tampi a lang. AA control Area khua 40 hrawng ah an Flag an tar cang. An ralkap pawl nih mipi sin ah kan ram an ti cang. A zual khunmi cu kan mah Chin (khumi) nunau pawl thit ding hehtiah an ni zuam. Hika zawn ah vun chimchap ka duh mi cu keimah Palewa ramchung ka rak duty lio 1991-2 hrawng ah Palewa ah Zakhai hi 3000-5000 karlak hrawnglawng an rak um. kum 18 a rauh hnu ah tuah cun 20000 hrawng an si cang. Population politic hi kan miphun caah tihnung ngai si ko.
Khatlei ah kawl Ralkap nih cesefire kan tuah hnu in Bangla ramri Kangtlang ralkap sakhan le India ramri um mi Mariwah ralkap sakhan pa 2 hi an chia ti lo. Hi hi ruah awk ngai a um. AA hi hmun an pek hna si ko lo maw? Chin le Zakhai hi buai hna seh an ti duhnak si ko lo maw? A tu cu kaletchawng nitlaklei cu AA nih fekthup in hmun an khuar ko cang.Khuafakpi in ruah a cu ko cang.
CNA kan sernak, kan dirh hnawhchannak i hmuitinh mi 4 lak ah 1-,Chinland i kanram le kan ramri cu kan nunnak pek in kan ven la,2-,Chin miphun i nunnak, Inn le lo, Kangeihchiah kan chawva hna cu kan nunnak pek in kan ven lai timi 2 hi nihin ni ah an kan hnorsuan cang. Palewa ah kan Chinmi 50 leng kan thi, 200 leng hriamhma kan tuar cang, kan in le lo khangh piak kan si cang.
Cucah cun tutan a voi 7 nak CNF Conference kan cathanh i Emergency kan puan nak le kan moto ah Chin miphun lungrual usi, Lungrual caan a si cang kan ti nak a chan cu nihin kan chinmi kan dirhmun hi kap 2 ral karlak ah kan dir lio caan a si ti khawh a si. Raltha te in dirti hna u si.
Pu Bil Cung
2020 September